วันพุธที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2552

"_ความเหมือนที่แตกต่าง_"

นายรุ่งเรือง อิศรางกูร ณ อยุธยา
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตร และสหกรณ์

นายรุ่งเรือง อิศรางกูร ณ อยุธยา รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า สาเหตุการเกิดอุทกภัยและดินโคลนถล่มที่ จ. อุตรดิตถ์ เมื่อปี 2549 ที่ผ่านมา นอกจากปัญหาการเกิดภาวะฝนตกหนักในพื้นที่ในปริมาณมากอย่างต่อเนื่องแล้ว อีกสาเหตุมาจากการใช้พื้นที่การเกษตรที่ไม่เหมาะสม
สำหรับแนวทางการดำเนินงานนั้นได้เน้นย้ำให้ส่วนราชการบูรณาการการทำงานร่วมกันในทุกด้านอย่างครบวงจร เนื่องจากสาเหตุการเกิดอุทกภัยมาจากหลายปัจจัย ทั้งในเรื่องของระบบชลประทาน การบริหารการจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพ การใช้ประโยชน์ที่ดินให้เหมาะสมกับสภาพภูมิประเทศในการเพาะปลูกพืช และการเพิ่มพื้นที่ซับน้ำให้มากขึ้น เช่น การเพิ่มพื้นที่ป่า การปลูกหญ้าแฝก และการอนุรักษ์ดิน เป็นต้น
นายรุ่งเรือง กล่าวต่อว่า สำหรับแผนงาน/โครงการป้องกันแก้ไขปัญหาอุทกภัยและโคลนถล่มจังหวัดอุตรดิตถ์ กรมชลประทานได้ดำเนินการการแก้ไขปัญหาทั้งโดยใช้มาตรการไม่ใช้สิ่งก่อสร้าง และการแก้ไขโดยมาตรการใช้สิ่งก่อสร้าง โดยแผนงานประกอบด้วย การผันน้ำ การสร้างคันดินกั้นน้ำ การระบายน้ำ การปรับปรุงอาคารที่เสียหายให้สามารถใช้การได้เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการระบายน้ำ และการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อชะลอน้ำ เป็นต้น




รศ.ดร.สัมพันธ์ สิงหราชวราพันธ์
ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ในการเกิดดินถล่มหรือที่ภาษาอังกฤษเรียกว่า land slide ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง ในกรณีที่มีฝนตก ติดต่อกันนะครับ ในช่วงหลายชั่วโมงหรือหลายวัน บริเวณใดที่มันเคยเกิดมาแล้ว โอกาสที่จะเกิดซ้ำ จะมีมากกว่าบริเวณอื่นๆ ก็ด้วยสาเหตุที่สำคัญอันหนึ่ง ก็คือว่า พื้นที่ ที่มันเกิดถล่ม ส่วนใหญ่แล้ว จะเป็นพื้นที่ที่ลาดชัน และชั้นดินค่อนข้างจะหนา เมื่อมันอุ้มน้ำมากๆ มันก็จะถล่มลงไป แล้วที่น่าสังเกตอันหนึ่ง คือ พื้นที่ที่ถล่ม ส่วนใหญ่แล้ว ป่าค่อนข้างจะไม่ค่อยสมบูรณ์ รากพืชค่อนข้างจะตื้น มันก็เลยถล่มลงไป ส่วนใหญ่ก็จะเกิดบริเวณภูเขาชันนะครับ คราวนี้เมื่อมันเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่ง โอกาสที่จะเกิดซ้ำจะมีมากกว่าบริเวณอื่น ก็เนื่องจากว่า พืชที่ปกคลุม มันก็จะหายไปด้วย ไม่มีอะไรมายึดดิน ความแข็งแรงก็จะเสียไปด้วย ถ้ามันมีฝนตกหนักอีกครั้งหนึ่ง บริเวณนั้นก็จะเกิดการถล่มซ้ำ คราวนี้ถามว่าจะมีวิธีป้องกันหรือฟื้นฟูอย่างไร ก็คงใช้วิธีการฟื้นฟูสภาพป่า ซึ่งในทางปฏิบัติ อาจจะลำบากนิดหนึ่ง เนื่องจากพื้นที่ที่เกิดดินถล่ม ส่วนใหญ่จะเป็นพื้นที่ที่เป็นภูเขาสูง งั้นโอกาสหรือว่าการที่ไปฟื้นฟู จะประสบอุปสรรค ในการเข้าถึงพื้นที่ หรือการดูแลรักษาอยู่สักนิดหนึ่ง ส่วนใหญ่แล้ว เราก็คงจะใช้วิธีเฝ้าระวัง ว่าจุดไหนที่เราทราบ ว่ามันเกิด เราก็คอยเฝ้าระวัง และใช้วิธีหลีกเลี่ยงเอา เรื่องของการฟื้นฟู อาจมีปัญหานิดหนึ่ง ส่วนใหญ่บริเวณที่เกิดดินถล่ม จะเกิดเป็นบริเวณกว้าง เพราะฉะนั้นในการที่จะไปฟื้นฟู อาจใช้งบประมาณสูงสักนิดหน่อย ดังนั้นวิธีการที่ดีที่สุด เราจึงใช้วิธีการหลีกเลี่ยงครับผม

เกี่ยวกับพื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่ม กรมทรัพยากรธรณี เขาก็ได้ทำการศึกษาพื้นที่ ที่เขาเรียกว่า มีความเสี่ยงสูงอยู่ตลอด ก็ได้ทำแผนที่และสามารถที่จะแยกแยะได้ว่า พื้นที่บริเวณไหนบ้าง ที่มีโอกาสเสี่ยงภัยต่อดินถล่มสูง ซึ่งเขาก็จะมีแผนที่และแสดงให้ชาวบ้าน และตอนนี้ ในหลายๆ จังหวัด ก็มีการสร้างเครือข่ายให้กับทุกคน ที่อยู่ในท้องถิ่น ให้การศึกษา และสร้างเครือข่าย ในวันที่จะให้มี เขาเรียกว่าเป็นเจ้าภาพ รับผิดชอบ เป็นตัวแทนคนในพื้นที่ ที่อยู่ในเขตเสี่ยงภัย ดินถล่ม ว่าให้เฝ้ามอง ติดตาม ระวังภัย และเตือนภัยในดินถล่ม ในพื้นที่ที่ตัวเองอาศัยอยู่
ซึ่งตอนนี้ก็มีการสร้างเครือข่าย ค่อนข้างจะครอบคลุม ในหลายจังหวัดแล้ว ซึ่งค่อนข้างจะได้ผลดี เพราะฉะนั้น ชาวบ้านเขาก็จะมีความรู้ว่า มันมีสิ่งบอกเหตุอะไรบ้าง ที่เขาจะต้องดู แล้วก็ใช้แจ้งเตือนภัยอย่างเช่น คอยระวังเมื่อมีฝนตกหนัก และก็ผู้ที่รับผิดชอบในชุมชนนั้น คอยสังเกต รู้เรื่องของสีน้ำ เรื่องของอะไรต่างๆ ที่ทางกรมทรัพยากรธรณีได้ให้ความรู้ ไปตรงนั้น ซึ่งคนเหล่านี้ ก็จะทำหน้าที่เตือนภัยให้กับหมู่บ้านที่ตัวเองอาศัยอยู่ ซึ่งตอนนี้ก็ได้ผลดี ดีมาก แล้ว สิ่งที่เราทราบนะครับ ว่า อธิบดีกรมทรัพยากรธรณีเอง ท่านก็จะให้ข่าวและประชาสัมพันธ์ ให้ประชาชนทั่วไปรับทราบว่า พื้นที่ตรงไหนที่ต้องระวัง อะไรตรงนี้นะครับ ซึ่งมันก็ช่วยลดความเสี่ยงลงไปหรือ ช่วยลดความเสียหายที่เกิดขึ้น ได้เยอะทีเดียว ครับผม ผ่านระบบเครือข่ายตรงนี้




ผศ.ดร. วิบูลย์ วัฒนาธร
รองอธิการบดีฝ่ายวิจัยและ ประกันคุณภาพ
มหาวิทยาลัยนเรศวร

กล่าวว่า สาเหตุ น่าจะเกิดจาก
1. ฝนตกหนักต่อเนื่อง
2. ดินเป็นดินผาผุอุ้มน้ำได้ดี
3. พื้นที่ป่าถูกทำลาย ทั้งๆพื้นที่นี้เป็นป่าต้นน้ำ
กรณีน้ำท่วมชัด คือ ถูกกั้นทางน้ำโดยเศษไม้และต้นไม้ ที่ถล่มจากดอย ทำให้เหมือนเขื่อน แล้วรับไม่อยู่ แตกเหมือนกับเทน้ำออกกระทะ ละลักเข้าทำลายบ้านเรือน บางแห่ง น้ำเปลี่ยนทิศ นำความเสียหายมาก
ในวันที่ 22-23 ฝนตกหนักมาก ทำให้ดินซึ่ง เป็นดินผาผุ คือเกาะกันไม่ดี แต่อุ้มน้ำได้มาก แต่เมื่อมันอุ้มไม่ไหวก็เกิดการทรุดตัวลง แต่ว่า หากไม่มีการทำลายป่า น้ำฝนส่วนหนึ่งก็จะถูกต้นไม้ ต้นหญ้าซับไว้ แต่ เมื่อ ป่าหลักถูกทำลายไป ระยะเวลาถึง 20-30 ปี นานพอจะทำให้ รากของต้นไม้ ใหญ่ที่ถูกตัดไป ย่อยผุพัง เกิดช่องว่างในดิน ทำให้ดินทรุดตัวลงอย่างรวดเร็ว กรณีนี้ ทำให้เห็นว่า ไหล่เขาจะทรุดตัวเร็ว ซึ่งนั้นก็เพราะดินเกาะตัวกันไม่ดีด้วย แล้วไม่มี รากต้นไม้ใหญ่ ช่วยดึงไว้ด้วย จากแนวทางนี้ ทำให้ ต้นไม้เศษไม้ ตกลงไปขวางทางน้ำ สร้างเป็น เขื่อน ไม่ มันแตกก็นำความเสียหายอย่างใหญ่หลวง
พื้นที่ลับแล อำเภอที่มีรายได้ประชากรตัวต่อหัวสูงที่สุด ในอุตรดิตถ์ หาเงินจากการเข้าไปทำประโยชน์จากป่าต้นน้ำ


จากบทสนทนาของ นักวิชาการทั้ง 3 ท่านจากข้อมูลข้างต้น
1. นาย รุ่งเรือง อิศรางกูร ณ อยุธยา รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
2. รศ.ดร. สัมพันธ์ สิงหราชวราพันธ์ ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
3. ผศ.ดร.วิบูลย์ วัฒนธร รองอธิการบดีฝ่ายวิจัยและประกันคุณภาพ
ทั้ง 3 ท่านได้กล่าวถึงสาเหตุการเกิดภัยพิบัติน้ำป่าใน อ.ลับแล จ.อุตรดิตถ์ ในทำนองเดียวกัน นี่คือ “ความเหมือน” ความเหมือนของทั้ง 3 ท่าน ได้กล่าวว่าสาเหตุที่เกิดภัยพิบัติน้ำป่าใน อ.ลับแลว่าเกิดจากฝนตกเป็นจำนวนมากและอีกอย่างก็คือการตัดไม้ทำลายป่าของชาวบ้านในบริเวณนั้น
- สาเหตุที่ทำให้เกิดภัยพิบัติน้ำป่า ไหลหลาก สาเหตุหลักๆ ก็คือ ฝนตกจำนวนมากติดต่อกัน 1-2 วัน ซึ่งในพื้นที่ในอำเภอลับแลส่วนใหญ่ เป็นพื้นที่ที่มีความลาดชันสูง และเนื่องจากดินบริเวณที่น้ำป่าไหลหลากนี้เป็นดิน ผาผุ ซึ่ง ผศ.ดร. วิบูลย์ วัฒนาธร กล่าวว่าดินผาผุ เป็นดินที่เกาะกันได้ไม่ดี แต่ยังอุ้มน้ำได้มากอีก จากเหตุที่มีฝนตกเป็นจำนวนมาก ไม่มีต้นไม้คอยดูดซับน้ำ (สาเหตุว่าทำไมไม่มีต้นไม้เดียวกล่าวในลำดับต่อไป) จึงทำให้ดินรับหน้าที่ในการดูดซับน้ำไปเติม เนื่องด้วยดินอุ้มน้ำไว้มากเมื่อถึงขีดสุดของมัน จึงเกิดการพังทลายหรือทรุดตัวเมื่อดินถล่ม ก็ทำให้เศษไม้ ท่อนไม้ ไหลไปกั้นทางน้ำ จึงทำให้เกินสภาพเสมือนเขื่อน เมื่อเกิดเขื่อนก็ทำให้น้ำ โคลนเลนไหลมาสะสมที่เขื่อนนี้ พอเขื่อนที่เกิดจากการมาทับกันของไม้ พอรับไม่ไหวจึงพังทลายเป็นเหตุให้ น้ำ โคลนเลน และท่อนไม้ทะลักเข้าไปทำลายบ้านเรือน และทุกสิ่งทุกอย่างให้เกิดพินาศ
สาเหตุทางอ้อมที่ทำให้เกิดภัยพิบัติน้ำป่าในครั้งนี้ อีกสาเหตุหนึ่งคือ การตัดไม้ทำลายป่าของชาวบ้าน ที่อยู่อาศัยใน อ. ลับแล จ.อุตรดิตถ์ ชาวบ้านมีการตัดไม่ทำลายป่าเพื่อเอาพื้นที่ไปทำเกษตร ซึ่งจะเห็นได้ชัดอยู่แล้วว่า เมืองลับแลเป็นเมืองผลไม้ เช่น ทุเรียน ลองกอง ลางสาด เป็นต้น แล้วอีกทั้งค่ารายได้ต่อหัว ของประชากรใน อ.ลับแล มีค่าสูงมาก แสดงให้เห็นว่ามีการทำการเกษตรเป็นจำนวนมากซึ่งก็ส่งผลโดยตรงกับป่าไม้ที่ต้องตัดทำลาย ซึ่งชาวบ้าน ไม่รู้ว่าป่าไม้มีความสำคัญมากแค่ไหน และอีกอย่างป่าไม้ที่ชาวบ้านไดทำลายไปนั้น เป็นป่าต้นน้ำอีกด้วยด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์จึงทำไป เมื่อไม่มีต้นไม้ พอฝนตกก็ไม่มีอะไรมาช่วยดูดซึมน้ำอีกทั้งเมื่อฝนตกเป็นจำนวนมากจึงทำให้ดินรับหน้าที่นี้ไปเต็มๆดังที่กล่าวมาข้างต้น จึงทำให้เกิดผลกระทบ ทางอ้อมเกิดความเสียหายจำนวนมาก อาจพูดได้ว่า “คุณทำตัวของคุณเอง” จะไปว่าให้แต่ชาวบ้านก็ไม่ได้ ว่าแต่เจ้าหน้าที่ที่ทำงานเกี่ยวกับป่าไม้หายไปไหนหมด ตอนที่ชาวบ้านตัดไม้ทำลายป่า ไม่มีเข้าไปสอดส่องดุแลบ้างหรืออย่างไร ชาวบ้านตัดไม้ทำลายป่ามากถึงขนาดนั้น พอมารู้อีกทีก็สายเกินไปแล้ว นี่ก็เป็นอีกคำถามทางกลุ่มผู้จัดทำ ว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐทำงานกันอย่างไร ที่ปล่อยให้ชาวบ้านตัดไม้ทำลายป่าเป็นจำนวนมาก
เมื่อเหตุการณ์โศกอนาถกรรม หรือภัยพิบัติน้ำป่าไหลหลากแบบนี้เกิดขึ้นแล้วย่อมมีการเกิดขึ้นซ้ำแน่นอน เพราะสภาพแวดล้อมหลายอย่างปรับตัวไม่ทันแน่นอน เมื่อเจอฝนตกจำนวนมากจึงต้องมีวิธีแก้ไขและป้องกัน และนี่แหละครับ คือ ประเด็นของ"ความแตกต่าง"ของกลุ่มผู้จัดทำ ดังบทความข้างต้นมีนักวิชาการ 2 ท่าน ได้กล่าวถึง แนวทางป้องกันการที่ภัยพิบัติน้ำป่าไหลหลากแบบนี้เกิดขึ้นอีก ซึ่งทั้ง 2 ท่าน คือ
นายรุ่งเรือง อิสรางกูร ณ อยุธยา รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และอีกท่านก็คือ รศ.ดร. สัมพันธ์ สิงหราชวราพันธ์ ภาควิชาธรณีวิทยา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งทั้ง 2 ท่านได้ให้แนวทางป้องกันที่แตกต่างกัน เริ่มจาก นายรุ่งเรือง อิสรางกูร ณ อยุธยา เลยนะคับ ทาน รุ่งเรืองได้บอกว่า โครงการป้องกันแก้ไข ปัญหาอุทกภัยและโคลนถล่ม จ.อุตรดิตถ์ กรมชลประทานได้วางแผนงาน ประกอบด้วย การผันน้ำ การสร้างดิน ดินกั้นน้ำ การระบายน้ำ การปรับปรุงอาคาร ที่เสียหายให้สามารถใช้การได้เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการระบายน้ำ และการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อชะลอน้ำ เป็นต้น อาจกล่าวสรุปได้ว่า นาย รุ่งเรือง พูดว่ากรมชลประทาน มีการวางแผนการป้องกัน แบบสร้างสิ่งต่างๆขึ้นเพื่อช่วยระบายน้ำ และกักเก็บน้ำเป็นการแก้ไขหรือฟื้นฟู ซึ่งเป็นประเด็นที่ รศ.ดร.สัมพันธ์ คิดว่าไม่ควรที่จะใช้ในกรณีแบบนี้ ควรใช้วิธีป้องกันที่เลือกใช้ ก็คือการใช้วิธีเฝ้าระวังและหลีกเลียง มากกว่าการฟื้นฟูสภาพสิ่งต่างๆซึ่งต้องใช้งบประมาณสูง และลำบากต่อการฟื้นฟูเพราะพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่สูง ส่วนการเฝ้าระวังจากบทสนทนาได้บอกวิธีของกรมทรัพยากรธรณี ว่าอันดับแรกต้องหาบริเวณที่มีความเสี่ยงก่อน แล้วจัดทำแผนที่แสดงให้เห็นว่าจุดใดมีความเสี่ยงสูงบ้าง จากนั้นก็สร้างเครือข่ายให้กับทุกคน เครือข่ายเพื่อให้ความรู้ต่างๆ ที่จะเกิดภัยพิบัติ และสร้างเครือข่ายเพื่อที่จะได้เอาไว้สำหรับการเตือนภัย จะได้รวดเร็ว แล้วต้องหาตัวแทนที่อยู่ในตัวเขตเสี่ยงภัย คอยเฝ้าระวังและสังเกตุ และติดตามระวังภัยตลอดเวลา

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น