วันจันทร์ที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2552

"_บทสรุปของความแตกต่าง_"


ต้นไม้ชีวิต



หยดหยาดฝนหล่นรินดังพิณพร้อง มธรุสกังวานก้องซ้องประสาน


เป็นบทเพลงแห่งป่ามาช้านาน แว่วขับขานดั่งสวรรค์แซ่ซ้องใจ


ไอร้อนย้อนคืนยังผืนป่า ฝนซาฟ้าสางทางเปียก


ธรรมชาติหวาดหวิวลิ่วเพลงเพรียก ขานเรียกแมกไม้ให้ผลิใบ


ก้านผลิใบให้ต้นจนล้นกิ่ง งามพริ้งวิ่งแทงยอดสอดช่อสวย


ใบเรียวเขียวอ่อนย้อนแทงทวย เป็นรูปพวยสวยแย้มแต้มป่าไพร


เติบใหญ่ใช้เวลามาเนิ่นนาน จนกิ่งก้านเนื้อประสานสมานแน่น


ทนทานก้านหยาบอาบเต็มแกน รากฝังแน่นแก่นกล้าท้าลมแรง



“กลอน ต้นไม้ชีวิต” จากบทกลอนจะเห็นถึงคุณประโยชน์ของต้นไม้และประโยชน์ของต้นไม้ ดังเช่น “รากฝังแน่น แก่นกล้า ท้าลมแรง” หมายความว่า ถ้าต้นไม้มีรากที่ฝังแน่นจะมีความแข็งแรงมาก ลมพัดแรงเท่าไรก็ไม่มีล้ม ดังที่ได้กล่าวในหัวข้อ “ความเหมือนที่แตกต่าง” ต้นไม้ก็มีส่วนทำให้เกิดภัยพิบัติน้ำป่าในครั้งนี้เพราะว่าต้นไม้นั้นถูกพวกชาวบ้านตัดทิ้งไปหมดด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ และเพราะความบกพร่องในการ ทำหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ป่าไม้ใน อ.ลับแล เมื่อเกิดความสูญเสียไปหมดทุกสิ่งทุกอย่าง ก็ต้องมีการแก้ไขปัญหา และป้องกัน ในทางกลับกัน เมื่อต้นไม้มีความสำคัญแล้วทามไมเราไม่หันมาปลูกต้นไม้แทนอันเดิมละ เพื่อเป็นการฟื้นฟูสภาพป่าไม้ กลุ่มผู้จัดทำจึงได้ร่วมแสดงความคิดเห็น โดยตั้งประเด็นขึ้น 2 ประเด็น ตามที่ท่าน รุ่งเรือง อิศรางกูล ณ อยุธยา รัฐมนตรีช่วยว่าที่การกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้อ้างถึงกรมชลประทานว่ามีโครงการแก้ไขปัญหาอุทกภัยที่จะเกิดขึ้นอีกครั้งโดยการฟื้นฟูสื่อต่างๆ และในอีกแง่หนึ่ง รศ.ดร.สัมพันธ์ สิงหราชวราพันธ์ ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กล่าวว่า วิธีการฟื้นฟูจะเป็นการลำบากและสิ้นเปลือง ท่านจึงกล่าวว่า การเฝ้าระวังและการหลีกเหลี้ยงจะเป็นการดีกว่า ทางกลุ่มผู้จัดทำตกลงกันว่าถ้าภัยพิบัติน้ำป่าไหลหลากจะเกิดขึ้นซ้ำอีก ควรมีการเฝ้าระวังและหลีกเลี่ยง ตามที่ รศ.ดร.สัมพันธ์ ได้กล่าวไว้ จะเป็นการดีกว่า การฟื้นฟูสิ่งต่างๆเช่นการปลูกป่าใหม่การสร้างทางระบายน้ำเป็นต้น ซึ่งมันจะกระทำได้ยาก อีกทั้งต้องใช้จ่ายงบประมาณที่สูงมาก ทั้งๆที่ชาวบ้านในบริเวณนั้นยังฟื้นฟูสภาพตัวเองยังไม่ได้ กลุ่มพวกเราคิดว่านำเอางบประมาณในส่วนนี้เป็นงบประมาณให้กับชาวบ้านตั้งเนื้อตั้งตัวไม่ดีกว่าหรือไง ซึงถ้าหากมีการฟื้นฟูสภาพป่าในตอนนั้นไม่ว่าจะเป็นการปลูกป่า การสร้างทางระบายน้ำ สร้างเขื่อนต่างๆ เป็นต้น แล้วเมื่อสร้างเสร็จ หากภัยพิบัติเกิดขึ้นอีกละอาจเกิดขึ้นมากกว่าเดิม สิ่งที่ฟื้นฟูขึ้นมาใหม่ก็เกิดการพังพินาศไปตามเดิม หาเราใช้วิธีป้องกันภัย แบบการเฝ้าระวังและการหลีกเลี่ยงมันจะต้องดีกว่าอย่างเห็นได้ชัด คือ ภัยพิบัติน้ำป่าในกรณีนี้จะเกิดขึ้นด้วยสาเหตุฝนที่ตกลงมาเป็นจำนวนมาก ติดต่อกัน 1-2 วัน แต่ถ้ามีการเฝ้าระวัง และการสังเกตความผิดปกติเราก็สามารถหลีกเลี่ยงได้ นอกจากนั้นทางกลุ่มของกระผมได้ช่วยกันให้ความคิดว่าควรจะใช้วิธีใดในการป้องกัน แล้วอีกทั้งยังช่วยกันบูรณาการ การเฝ้าระวังภัย ตัวเองแบบง่ายๆ อีกด้วยคือ
1. สัญญาณการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ
2. ระบบเครือข่ายการเฝ้าระวัง


สัญญาณการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ
โดยสังเกตุจาก
1. มีฝนตกหนักติดต่อกันเป็นเวลานาน (มากกว่า 1000 มม. ต่อวัน หรือตกนานกว่า 6 ชม.) อาจทำได้โดยวิธีการแบบง่าย (อ้างอิงมาจาก ข้อมูลของกรมอุตุนิยมวิทยา)
1.1 หาอาสาสมัครวัดน้ำฝนประจำหมู่บ้าน
1.2 ประยุกต์เครื่องวัดปริมาณฝนอย่างง่าย โดยใช้แก้วน้ำใสทรงกระบอก ก้นแก้วเรียบ หรืออาจจะเป็นกระบอกตวงก็ได้
1.3 สร้างฐานรองรับแก้วน้ำสูงจากพื้นประมาณ 1 เมตร และต้องไม่เอียง ณ พื้นที่โล่ง หรือสนาม หรือจุดที่รับน้ำฝนจากท้องฟ้าโดยตรง ไม่มีการกระเด็นหรือหยดจากแหล่งอื่น
1.4 เมื่อมีฝนตก อาสาสมัครนำแก้วน้ำที่เตรียมไว้ในข้อ 1.2 ไปวางไว้บนฐานในข้อ โดยอาจมีหลายจุดวัด หากมีตำแหน่งและอาสาสมัครเพียงพอ
1.5 เมื่อฝนหยุดตก อาสาสมัครนำไม้บรรทัดหรือเครื่องมือที่มีลักษณะเหมือนกันไปวัดเทียบความสูงของน้ำในแก้ว วัดเป็นหน่วยมิลลิเมตร แล้วจดบันทึกไว้ กรณีฝนตกติดต่อกันน้ำจะเต็มแก้วให้วัดแล้วบันทึกไว้พร้อมเทน้ำทิ้งแล้ววางรับน้ำฝนต่อ ทำต่อไปเรื่อยจนกว่าฝนจะหยุดตก (ควรวัดทันทีหลังฝนหยุดตก ถึงแม้น้ำไม่เต็มแก้ว เพราะน้ำจะมีการระเหยทำให้คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง และวัดจากด้านนอกแก้ว)
1.6 การสรุปผล รวมปริมาณฝนในรอบ 24 ชั่วโมง (ตั้งแต่ 07.00 น. วันปัจจุบันถึง 07.00 น. วันรุ่งขึ้น) ถ้ามากกว่า 90 มิลลิเมตร ถือว่าฝนตกหนักมาก 35.1- 90 มิลลิเมตร ถือว่าฝนหนัก
2. ระดับน้ำในห้วยเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว สีของน้ำเปลี่ยนเป็นสีเดียวกับดินบนภูเขา
3. มีเสียงดังผิดปกติมาจากลำห้วย หรือภูเขา
4. สัตว์ป่าแตกตื่น
5. เกิดน้ำท่วมและเพิ่มระดับขึ้นอย่างรวดเร็ว



ระบบเครือข่ายการเฝ้าระวัง
ในการเฝ้าระวังเตือนภัยนั้นการติดต่อสื่อสารเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง และ ในการเตือนภัยธรรมชาตินั้นยิ่งมีการสื่อสารรวดเร็วมากเท่าใดความปลอดภัยก็ยิ่งมากขึ้นเท่านั้น ดั้งนั้นทางกลุ่มผมจึงคิดว่าการนำวิทยุสื่อสารมาใช้ในการติดต่อสื่อสารในการเตือนภัยมีประโยชน์มาก เนื่องจากสมาชิกในกลุ่มของผู้จัดทำบางคน มีความรู้ในเรื่องของการใช้วิทยุสื่อสาร จึงได้ออกความคิดเห็นกันว่าควรใช้วิธีการติดต่อสื่อสารของชาวบ้านผ่าน วิทยุสื่อสาร การใช้วิทยุสื่อสารสามารถติดต่อกันได้ตลอดเวลา และเป็นการติดต่อสื่อสารที่สามารถติดสื่อสารได้โดยตรง และรวดเร็ว จึงทำให้ชาวบ้านสามารถทราบข่าว และยังสามารถใช้ได้เมื่อเกิดภัยธรรมชาติ แม้กระทั่งไฟดับ หรือเครือข่ายโทรศัพท์ล่ม แต่วิทยุสื่อสารสามารถใช้งานได้ตลอด และเหมาะสำหรับในระยะ 5-10กิโลเมตร เช่น หมู่บ้าน ตำบล เป็นต้น ในทางปฏิบัติให้แต่ละหมู่จัดตั้งทีมอาสาสมัครแจ้งข่าว ให้อาสาสมัครนั้นใช้วิทยุสื่อสาร โดยอาจมีการจัดการอบรมการใช้วิทยุสื่อสาร และการสร้างระบบเครือข่ายก่อน พร้อมทั้งการให้ความรู้สำหรับประชาชนในการปฏิบัติตนข้างต้นด้วย เมื่อเกิดเหตุก็ให้อาสาสมัครหมู่บ้านที่เกิดเหตุแจ้งข่าววิทยุให้อาสาสมัครแต่ละคนทราบ จากนั้นก็เป็นหน้าที่ของอาสาสมัครที่ต้องกระจายข่าวให้คนภายในเครือข่ายของตนในทราบภายในเวลาที่เร็วที่สุด ซึ่งอาจจะประกาศไปตามเสียงตามสาย ภายในหมู่บ้าน หรือการส่ง sms ทางโทรศัพท์ ถ้าหากเหตุการณ์ยังไม่รุนแรงนัก อาสาสมัครอาจเข้าไปบอกถึงบ้านของชาวบ้านในเครือข่ายด้วยตัวเอง




จากรูปจะเป็นภาพ เป็นการยกการสร้างการเฝ้าระวัง โดยการใช้วิทยุสื่อสารในการเตือนภัย ตัวอย่าง ตำบล แม่พูล อ.ลับแล จ.อุตรดิตถ์ เมื่อเกิดฝนตกหนักมากจนถึงขั้นวิบัติบริเวณภูเขาที่ดาดว่าจะเกิดดินถล่ม อาสาสมัครที่อยู่ใกล้พื้นที่ (อาสา ก,ข,ค)ก็แจ้งวิทยุสื่อสารให้กับอาสาสมัครคนอื่นทราบ จากนั้นอาสาสมัครที่ทราบข่าวก็แจ้งให้ชาวบ้านในเครือข่ายที่สร้างไว้ โดยอาสาสมัครต้องสามารถบอกได้ว่าน้ำป่าจะไหลมาจากทางไหน แล้วต้องให้ชาวบ้านหนีไปทางไหน โดยสิ่งเหล่านี้ต้องมีการวางแผนไว้ก่อนแล้ว
และที่สำคัญที่สุดต้องมีการฝึกซ้อมและการวางแผนเตือนภัยเป็นระยะๆ เพื่อให้ชาวบ้านคุ้นเคยและเข้าใจในการปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุการณ์ขึ้นอย่างตรงกัน และจัดสถานที่ที่ปลอดภัยเพื่อรวมชาวบ้านเมื่อเกิดเหตุการณ์ขึ้น

วันศุกร์ที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2552

"_ความเสียหายทั้งหมด_"

คณะรัฐมนตรีรับทราบตามที่กระทรวงมหาดไทย โดยสำนักเลขาธิการป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย สรุปความเสียหายจากอุทกภัยโคลนถล่มภาคเหนือ ดังนี้ สรุปสถานการณ์อุทกภัย 5 จังหวัดภาคเหนือ (ระหว่างวันที่ 22 พ.ค. - 19 มิ.ย. 2549)
1.1 พื้นที่ประสบภัย รวม 5 จังหวัด 26 อำเภอ 1 กิ่งอำเภอ 171 ตำบล 1,200 หมู่บ้าน ได้แก่ จังหวัดอุตรดิตถ์ สุโขทัย แพร่ ลำปาง และน่าน
1.2 ความเสียหาย
1) ผู้เสียชีวิต 87 คน จังหวัดอุตรดิตถ์ 75 คน (ลับแล 23 คน ท่าปลา 29 คน เมือง 23 คน) จังหวัดสุโขทัย 7 คน (ศรีสัชนาลัย 6 คน ศรีสำโรง 1 คน) และจังหวัดแพร่ 5 คน (เมือง) สูญหาย 29 คน จังหวัดอุตรดิตถ์ 28 คน (ลับแล 4 คน ท่าปลา 24 คน) และจังหวัดสุโขทัย 1 คน (ศรีสัชนาลัย) ราษฎรได้รับความเดือดร้อน 352,016 คน 108,542 ครัวเรือน อพยพ 10,601 คน

2) ด้านทรัพย์สิน ถนน 1,028 สาย สะพาน 176 แห่ง พื้นที่การเกษตร 714,793 ไร่ วัด/โรงเรียน/สถานที่ราชการ 226 แห่ง พนังกั้นน้ำ 15 แห่ง ท่อระบายน้ำ 314 แห่ง ทำนบ/ฝาย/เหมือง 245 แห่ง บ่อปลา/กุ้ง/ตะพาบ 5,345 บ่อ ปศุสัตว์ 76,610 ตัว สัตว์ปีก 260,148 ตัว
3) มูลค่าความเสียหายเบื้องต้นประมาณ 308,615,331.บาท (ไม่รวมความเสียหายบ้านเรือนและทรัพย์สินของราษฎร)
นายสุรชัย ธัชกวิน ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดอุตรดิตถ์ เปิดเผยถึงความเสียหายและประชาชนได้รับผลกระทบจากการเกิดพายุฤดูร้อนในพื้นที่จังหวัดอุตรดิตถ์ ตั้งแต่วันที่ 25 มีนาคมเป็นต้นมา โดยได้รับรายงานมีบ้านเรือนชาวบ้านถูกพายุพัดถล่ม 2 อำเภอ 8 ตำบล กว่า 700 หลังคา คือ อำเภอลับแล และอำเภอฟากท่า ส่วนใหญ่หลังคาบ้านที่เป็นสังกะสีจะถูกพายุพัดปลิวหายไป โดยที่อำเภอลับแลได้รับผลกระทบมากที่สุด 6 ตำบล ประกอบด้วย ต.ฝายหลวง ทุ่งยั้งชัยจุมพล เทศบาลตำบลศรีพนมมาศ เทศบาลตำบลหัวดง รวม 600 หลังคา ที่อำเภอปากท่า 2 ตำบล คือ ต.ฟากท่า และ ต.สองคอน ได้รับความเสียหาย 104 หลังคา

สรุป ที่ อ.ลับแล เสียชีวิต ทั้งหมด 23 คน สูญหาย 4 คน บ้านเรือนเสียหายทั้งหลัง ประมาณ 600 ลังคาเรือน

วันพุธที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2552

"_ความเหมือนที่แตกต่าง_"

นายรุ่งเรือง อิศรางกูร ณ อยุธยา
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตร และสหกรณ์

นายรุ่งเรือง อิศรางกูร ณ อยุธยา รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า สาเหตุการเกิดอุทกภัยและดินโคลนถล่มที่ จ. อุตรดิตถ์ เมื่อปี 2549 ที่ผ่านมา นอกจากปัญหาการเกิดภาวะฝนตกหนักในพื้นที่ในปริมาณมากอย่างต่อเนื่องแล้ว อีกสาเหตุมาจากการใช้พื้นที่การเกษตรที่ไม่เหมาะสม
สำหรับแนวทางการดำเนินงานนั้นได้เน้นย้ำให้ส่วนราชการบูรณาการการทำงานร่วมกันในทุกด้านอย่างครบวงจร เนื่องจากสาเหตุการเกิดอุทกภัยมาจากหลายปัจจัย ทั้งในเรื่องของระบบชลประทาน การบริหารการจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพ การใช้ประโยชน์ที่ดินให้เหมาะสมกับสภาพภูมิประเทศในการเพาะปลูกพืช และการเพิ่มพื้นที่ซับน้ำให้มากขึ้น เช่น การเพิ่มพื้นที่ป่า การปลูกหญ้าแฝก และการอนุรักษ์ดิน เป็นต้น
นายรุ่งเรือง กล่าวต่อว่า สำหรับแผนงาน/โครงการป้องกันแก้ไขปัญหาอุทกภัยและโคลนถล่มจังหวัดอุตรดิตถ์ กรมชลประทานได้ดำเนินการการแก้ไขปัญหาทั้งโดยใช้มาตรการไม่ใช้สิ่งก่อสร้าง และการแก้ไขโดยมาตรการใช้สิ่งก่อสร้าง โดยแผนงานประกอบด้วย การผันน้ำ การสร้างคันดินกั้นน้ำ การระบายน้ำ การปรับปรุงอาคารที่เสียหายให้สามารถใช้การได้เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการระบายน้ำ และการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อชะลอน้ำ เป็นต้น




รศ.ดร.สัมพันธ์ สิงหราชวราพันธ์
ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ในการเกิดดินถล่มหรือที่ภาษาอังกฤษเรียกว่า land slide ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง ในกรณีที่มีฝนตก ติดต่อกันนะครับ ในช่วงหลายชั่วโมงหรือหลายวัน บริเวณใดที่มันเคยเกิดมาแล้ว โอกาสที่จะเกิดซ้ำ จะมีมากกว่าบริเวณอื่นๆ ก็ด้วยสาเหตุที่สำคัญอันหนึ่ง ก็คือว่า พื้นที่ ที่มันเกิดถล่ม ส่วนใหญ่แล้ว จะเป็นพื้นที่ที่ลาดชัน และชั้นดินค่อนข้างจะหนา เมื่อมันอุ้มน้ำมากๆ มันก็จะถล่มลงไป แล้วที่น่าสังเกตอันหนึ่ง คือ พื้นที่ที่ถล่ม ส่วนใหญ่แล้ว ป่าค่อนข้างจะไม่ค่อยสมบูรณ์ รากพืชค่อนข้างจะตื้น มันก็เลยถล่มลงไป ส่วนใหญ่ก็จะเกิดบริเวณภูเขาชันนะครับ คราวนี้เมื่อมันเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่ง โอกาสที่จะเกิดซ้ำจะมีมากกว่าบริเวณอื่น ก็เนื่องจากว่า พืชที่ปกคลุม มันก็จะหายไปด้วย ไม่มีอะไรมายึดดิน ความแข็งแรงก็จะเสียไปด้วย ถ้ามันมีฝนตกหนักอีกครั้งหนึ่ง บริเวณนั้นก็จะเกิดการถล่มซ้ำ คราวนี้ถามว่าจะมีวิธีป้องกันหรือฟื้นฟูอย่างไร ก็คงใช้วิธีการฟื้นฟูสภาพป่า ซึ่งในทางปฏิบัติ อาจจะลำบากนิดหนึ่ง เนื่องจากพื้นที่ที่เกิดดินถล่ม ส่วนใหญ่จะเป็นพื้นที่ที่เป็นภูเขาสูง งั้นโอกาสหรือว่าการที่ไปฟื้นฟู จะประสบอุปสรรค ในการเข้าถึงพื้นที่ หรือการดูแลรักษาอยู่สักนิดหนึ่ง ส่วนใหญ่แล้ว เราก็คงจะใช้วิธีเฝ้าระวัง ว่าจุดไหนที่เราทราบ ว่ามันเกิด เราก็คอยเฝ้าระวัง และใช้วิธีหลีกเลี่ยงเอา เรื่องของการฟื้นฟู อาจมีปัญหานิดหนึ่ง ส่วนใหญ่บริเวณที่เกิดดินถล่ม จะเกิดเป็นบริเวณกว้าง เพราะฉะนั้นในการที่จะไปฟื้นฟู อาจใช้งบประมาณสูงสักนิดหน่อย ดังนั้นวิธีการที่ดีที่สุด เราจึงใช้วิธีการหลีกเลี่ยงครับผม

เกี่ยวกับพื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่ม กรมทรัพยากรธรณี เขาก็ได้ทำการศึกษาพื้นที่ ที่เขาเรียกว่า มีความเสี่ยงสูงอยู่ตลอด ก็ได้ทำแผนที่และสามารถที่จะแยกแยะได้ว่า พื้นที่บริเวณไหนบ้าง ที่มีโอกาสเสี่ยงภัยต่อดินถล่มสูง ซึ่งเขาก็จะมีแผนที่และแสดงให้ชาวบ้าน และตอนนี้ ในหลายๆ จังหวัด ก็มีการสร้างเครือข่ายให้กับทุกคน ที่อยู่ในท้องถิ่น ให้การศึกษา และสร้างเครือข่าย ในวันที่จะให้มี เขาเรียกว่าเป็นเจ้าภาพ รับผิดชอบ เป็นตัวแทนคนในพื้นที่ ที่อยู่ในเขตเสี่ยงภัย ดินถล่ม ว่าให้เฝ้ามอง ติดตาม ระวังภัย และเตือนภัยในดินถล่ม ในพื้นที่ที่ตัวเองอาศัยอยู่
ซึ่งตอนนี้ก็มีการสร้างเครือข่าย ค่อนข้างจะครอบคลุม ในหลายจังหวัดแล้ว ซึ่งค่อนข้างจะได้ผลดี เพราะฉะนั้น ชาวบ้านเขาก็จะมีความรู้ว่า มันมีสิ่งบอกเหตุอะไรบ้าง ที่เขาจะต้องดู แล้วก็ใช้แจ้งเตือนภัยอย่างเช่น คอยระวังเมื่อมีฝนตกหนัก และก็ผู้ที่รับผิดชอบในชุมชนนั้น คอยสังเกต รู้เรื่องของสีน้ำ เรื่องของอะไรต่างๆ ที่ทางกรมทรัพยากรธรณีได้ให้ความรู้ ไปตรงนั้น ซึ่งคนเหล่านี้ ก็จะทำหน้าที่เตือนภัยให้กับหมู่บ้านที่ตัวเองอาศัยอยู่ ซึ่งตอนนี้ก็ได้ผลดี ดีมาก แล้ว สิ่งที่เราทราบนะครับ ว่า อธิบดีกรมทรัพยากรธรณีเอง ท่านก็จะให้ข่าวและประชาสัมพันธ์ ให้ประชาชนทั่วไปรับทราบว่า พื้นที่ตรงไหนที่ต้องระวัง อะไรตรงนี้นะครับ ซึ่งมันก็ช่วยลดความเสี่ยงลงไปหรือ ช่วยลดความเสียหายที่เกิดขึ้น ได้เยอะทีเดียว ครับผม ผ่านระบบเครือข่ายตรงนี้




ผศ.ดร. วิบูลย์ วัฒนาธร
รองอธิการบดีฝ่ายวิจัยและ ประกันคุณภาพ
มหาวิทยาลัยนเรศวร

กล่าวว่า สาเหตุ น่าจะเกิดจาก
1. ฝนตกหนักต่อเนื่อง
2. ดินเป็นดินผาผุอุ้มน้ำได้ดี
3. พื้นที่ป่าถูกทำลาย ทั้งๆพื้นที่นี้เป็นป่าต้นน้ำ
กรณีน้ำท่วมชัด คือ ถูกกั้นทางน้ำโดยเศษไม้และต้นไม้ ที่ถล่มจากดอย ทำให้เหมือนเขื่อน แล้วรับไม่อยู่ แตกเหมือนกับเทน้ำออกกระทะ ละลักเข้าทำลายบ้านเรือน บางแห่ง น้ำเปลี่ยนทิศ นำความเสียหายมาก
ในวันที่ 22-23 ฝนตกหนักมาก ทำให้ดินซึ่ง เป็นดินผาผุ คือเกาะกันไม่ดี แต่อุ้มน้ำได้มาก แต่เมื่อมันอุ้มไม่ไหวก็เกิดการทรุดตัวลง แต่ว่า หากไม่มีการทำลายป่า น้ำฝนส่วนหนึ่งก็จะถูกต้นไม้ ต้นหญ้าซับไว้ แต่ เมื่อ ป่าหลักถูกทำลายไป ระยะเวลาถึง 20-30 ปี นานพอจะทำให้ รากของต้นไม้ ใหญ่ที่ถูกตัดไป ย่อยผุพัง เกิดช่องว่างในดิน ทำให้ดินทรุดตัวลงอย่างรวดเร็ว กรณีนี้ ทำให้เห็นว่า ไหล่เขาจะทรุดตัวเร็ว ซึ่งนั้นก็เพราะดินเกาะตัวกันไม่ดีด้วย แล้วไม่มี รากต้นไม้ใหญ่ ช่วยดึงไว้ด้วย จากแนวทางนี้ ทำให้ ต้นไม้เศษไม้ ตกลงไปขวางทางน้ำ สร้างเป็น เขื่อน ไม่ มันแตกก็นำความเสียหายอย่างใหญ่หลวง
พื้นที่ลับแล อำเภอที่มีรายได้ประชากรตัวต่อหัวสูงที่สุด ในอุตรดิตถ์ หาเงินจากการเข้าไปทำประโยชน์จากป่าต้นน้ำ


จากบทสนทนาของ นักวิชาการทั้ง 3 ท่านจากข้อมูลข้างต้น
1. นาย รุ่งเรือง อิศรางกูร ณ อยุธยา รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
2. รศ.ดร. สัมพันธ์ สิงหราชวราพันธ์ ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
3. ผศ.ดร.วิบูลย์ วัฒนธร รองอธิการบดีฝ่ายวิจัยและประกันคุณภาพ
ทั้ง 3 ท่านได้กล่าวถึงสาเหตุการเกิดภัยพิบัติน้ำป่าใน อ.ลับแล จ.อุตรดิตถ์ ในทำนองเดียวกัน นี่คือ “ความเหมือน” ความเหมือนของทั้ง 3 ท่าน ได้กล่าวว่าสาเหตุที่เกิดภัยพิบัติน้ำป่าใน อ.ลับแลว่าเกิดจากฝนตกเป็นจำนวนมากและอีกอย่างก็คือการตัดไม้ทำลายป่าของชาวบ้านในบริเวณนั้น
- สาเหตุที่ทำให้เกิดภัยพิบัติน้ำป่า ไหลหลาก สาเหตุหลักๆ ก็คือ ฝนตกจำนวนมากติดต่อกัน 1-2 วัน ซึ่งในพื้นที่ในอำเภอลับแลส่วนใหญ่ เป็นพื้นที่ที่มีความลาดชันสูง และเนื่องจากดินบริเวณที่น้ำป่าไหลหลากนี้เป็นดิน ผาผุ ซึ่ง ผศ.ดร. วิบูลย์ วัฒนาธร กล่าวว่าดินผาผุ เป็นดินที่เกาะกันได้ไม่ดี แต่ยังอุ้มน้ำได้มากอีก จากเหตุที่มีฝนตกเป็นจำนวนมาก ไม่มีต้นไม้คอยดูดซับน้ำ (สาเหตุว่าทำไมไม่มีต้นไม้เดียวกล่าวในลำดับต่อไป) จึงทำให้ดินรับหน้าที่ในการดูดซับน้ำไปเติม เนื่องด้วยดินอุ้มน้ำไว้มากเมื่อถึงขีดสุดของมัน จึงเกิดการพังทลายหรือทรุดตัวเมื่อดินถล่ม ก็ทำให้เศษไม้ ท่อนไม้ ไหลไปกั้นทางน้ำ จึงทำให้เกินสภาพเสมือนเขื่อน เมื่อเกิดเขื่อนก็ทำให้น้ำ โคลนเลนไหลมาสะสมที่เขื่อนนี้ พอเขื่อนที่เกิดจากการมาทับกันของไม้ พอรับไม่ไหวจึงพังทลายเป็นเหตุให้ น้ำ โคลนเลน และท่อนไม้ทะลักเข้าไปทำลายบ้านเรือน และทุกสิ่งทุกอย่างให้เกิดพินาศ
สาเหตุทางอ้อมที่ทำให้เกิดภัยพิบัติน้ำป่าในครั้งนี้ อีกสาเหตุหนึ่งคือ การตัดไม้ทำลายป่าของชาวบ้าน ที่อยู่อาศัยใน อ. ลับแล จ.อุตรดิตถ์ ชาวบ้านมีการตัดไม่ทำลายป่าเพื่อเอาพื้นที่ไปทำเกษตร ซึ่งจะเห็นได้ชัดอยู่แล้วว่า เมืองลับแลเป็นเมืองผลไม้ เช่น ทุเรียน ลองกอง ลางสาด เป็นต้น แล้วอีกทั้งค่ารายได้ต่อหัว ของประชากรใน อ.ลับแล มีค่าสูงมาก แสดงให้เห็นว่ามีการทำการเกษตรเป็นจำนวนมากซึ่งก็ส่งผลโดยตรงกับป่าไม้ที่ต้องตัดทำลาย ซึ่งชาวบ้าน ไม่รู้ว่าป่าไม้มีความสำคัญมากแค่ไหน และอีกอย่างป่าไม้ที่ชาวบ้านไดทำลายไปนั้น เป็นป่าต้นน้ำอีกด้วยด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์จึงทำไป เมื่อไม่มีต้นไม้ พอฝนตกก็ไม่มีอะไรมาช่วยดูดซึมน้ำอีกทั้งเมื่อฝนตกเป็นจำนวนมากจึงทำให้ดินรับหน้าที่นี้ไปเต็มๆดังที่กล่าวมาข้างต้น จึงทำให้เกิดผลกระทบ ทางอ้อมเกิดความเสียหายจำนวนมาก อาจพูดได้ว่า “คุณทำตัวของคุณเอง” จะไปว่าให้แต่ชาวบ้านก็ไม่ได้ ว่าแต่เจ้าหน้าที่ที่ทำงานเกี่ยวกับป่าไม้หายไปไหนหมด ตอนที่ชาวบ้านตัดไม้ทำลายป่า ไม่มีเข้าไปสอดส่องดุแลบ้างหรืออย่างไร ชาวบ้านตัดไม้ทำลายป่ามากถึงขนาดนั้น พอมารู้อีกทีก็สายเกินไปแล้ว นี่ก็เป็นอีกคำถามทางกลุ่มผู้จัดทำ ว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐทำงานกันอย่างไร ที่ปล่อยให้ชาวบ้านตัดไม้ทำลายป่าเป็นจำนวนมาก
เมื่อเหตุการณ์โศกอนาถกรรม หรือภัยพิบัติน้ำป่าไหลหลากแบบนี้เกิดขึ้นแล้วย่อมมีการเกิดขึ้นซ้ำแน่นอน เพราะสภาพแวดล้อมหลายอย่างปรับตัวไม่ทันแน่นอน เมื่อเจอฝนตกจำนวนมากจึงต้องมีวิธีแก้ไขและป้องกัน และนี่แหละครับ คือ ประเด็นของ"ความแตกต่าง"ของกลุ่มผู้จัดทำ ดังบทความข้างต้นมีนักวิชาการ 2 ท่าน ได้กล่าวถึง แนวทางป้องกันการที่ภัยพิบัติน้ำป่าไหลหลากแบบนี้เกิดขึ้นอีก ซึ่งทั้ง 2 ท่าน คือ
นายรุ่งเรือง อิสรางกูร ณ อยุธยา รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และอีกท่านก็คือ รศ.ดร. สัมพันธ์ สิงหราชวราพันธ์ ภาควิชาธรณีวิทยา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งทั้ง 2 ท่านได้ให้แนวทางป้องกันที่แตกต่างกัน เริ่มจาก นายรุ่งเรือง อิสรางกูร ณ อยุธยา เลยนะคับ ทาน รุ่งเรืองได้บอกว่า โครงการป้องกันแก้ไข ปัญหาอุทกภัยและโคลนถล่ม จ.อุตรดิตถ์ กรมชลประทานได้วางแผนงาน ประกอบด้วย การผันน้ำ การสร้างดิน ดินกั้นน้ำ การระบายน้ำ การปรับปรุงอาคาร ที่เสียหายให้สามารถใช้การได้เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการระบายน้ำ และการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อชะลอน้ำ เป็นต้น อาจกล่าวสรุปได้ว่า นาย รุ่งเรือง พูดว่ากรมชลประทาน มีการวางแผนการป้องกัน แบบสร้างสิ่งต่างๆขึ้นเพื่อช่วยระบายน้ำ และกักเก็บน้ำเป็นการแก้ไขหรือฟื้นฟู ซึ่งเป็นประเด็นที่ รศ.ดร.สัมพันธ์ คิดว่าไม่ควรที่จะใช้ในกรณีแบบนี้ ควรใช้วิธีป้องกันที่เลือกใช้ ก็คือการใช้วิธีเฝ้าระวังและหลีกเลียง มากกว่าการฟื้นฟูสภาพสิ่งต่างๆซึ่งต้องใช้งบประมาณสูง และลำบากต่อการฟื้นฟูเพราะพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่สูง ส่วนการเฝ้าระวังจากบทสนทนาได้บอกวิธีของกรมทรัพยากรธรณี ว่าอันดับแรกต้องหาบริเวณที่มีความเสี่ยงก่อน แล้วจัดทำแผนที่แสดงให้เห็นว่าจุดใดมีความเสี่ยงสูงบ้าง จากนั้นก็สร้างเครือข่ายให้กับทุกคน เครือข่ายเพื่อให้ความรู้ต่างๆ ที่จะเกิดภัยพิบัติ และสร้างเครือข่ายเพื่อที่จะได้เอาไว้สำหรับการเตือนภัย จะได้รวดเร็ว แล้วต้องหาตัวแทนที่อยู่ในตัวเขตเสี่ยงภัย คอยเฝ้าระวังและสังเกตุ และติดตามระวังภัยตลอดเวลา

วันจันทร์ที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2552

"_เหตุเกิด ณ ลับแล_"


...........ณ ดินแดนแว่นแคว้น แดนลับแล ลับแลเป็นเมืองที่มีความลี้ลับ "ลับแล แปลว่า มองไม่เห็น "เมืองลับแล มีตำนานเล่าขานว่า เมืองลับแลเป็นเมืองแม่หม้าย ตั้งอยู่ในภูมิประเทศที่สลับซับซ้อน พลเมืองมีแต่ผู้หญิง ยึดมั่นแต่ความดี มีศีลธรรมและรักษาวาจาสัตย์ ต่อมามีชายหนุ่มชาวทุ่งยั้งคนหนึ่ง เดินทางหลงเข้าไปในเมืองลับแล เจอสาวลับแลนางหนึ่ง ทั้งสองเกิดความรักต่อกัน สาวลับแลจึงรับชายหนุ่มไปอยู่บ้านตน และอยู่กันกันฉันสามีภรรยา สาวลับแลให้ผู้เป็นสามีสัญญาว่าจะไม่พูดเท็จ สามีรับคำ สองสามีภรรยาอยู่ด้วยกันจนมีบุตรหนึ่งคน วันหนึ่งขณะที่ภรรยาออกไปเก็บผักหักฟืน ลูกหิวนมร้องไห้ พ่อปลอบเท่าไรก็ไม่ยอมหยุดร้องไห้ จึงพลั้งปากบอกไปว่า
"โน่นแน่ะ....แม่มาแล้ว" เมื่อภรรยาทราบว่าสามีพูดเท็จ ก็จำเป็นต้องให้สามีออกจากเมืองลับแลไปเพราะไม่รักษาวาจาสัตย์ตามสัญญา ก่อนออกเดินทางภรรยาได้มอบย่ามใบหนึ่งให้สามี พร้อมกับกำชับว่าห้ามเปิดดูระหว่างทาง สามีจำต้องออกเดินทางไปจากเมืองลับแล ระหว่างทางนั้นสามีสะพายย่ามมาด้วยความเหนื่อยล้า และรู้สึกว่าย่ามหนักขึ้นทุกที ๆ จึงสงสัยว่า
"เอ.......มีอะไรอยู่ในย่าม ทำไมเราจึงรู้สึกว่ามันหนักขึ้นทุกที ๆ " เขาวางย่ามลงแล้วเปิดดู โดยลืมคำพูดของภรรยาเสียหมดสิ้น เห็นเป็นขมิ้นสด ๆ เต็มย่าม จึงรำพึงว่า
"แหม....แค่ขมิ้นธรรมดา บ้านเรามีเยอะแยะเป็นดง จะแบกไปให้เหนื่อยทำไม" ว่าพลางก็ล้วงขมิ้นทิ้งไป เหลือไว้ดูต่างหน้าเพียงหนึ่งแง่งเดียว ครั้นพอกลับไปถึงบ้านตน ก็เล่าความเป็นมาที่ตนเองหายจากบ้านไปนาน ให้ญาติ ๆ ฟัง และแล้วก็นึกถึงขมิ้นได้จึงล้วงเอามาให้ญาติดู ปรากฎว่าขมิ้นแง่งนั้นกลายเป็นทองคำเหลืองอร่าม ชายคนนั้นตกใจมาก และนึกเสียใจที่ตนเองไม่เชื่อภรรยาตั้งแตกแรก ก็เลยพยายามหาทางกลับไปเมืองลับแลอีกครั้งหนึ่ง แต่ปรากฎว่าหาทางเข้าไปในเมืองเท่าไหร่ก็ไม่พบ เหมือนจะแลลับหายไป ไม่มีแม้แต่ร่องรอยของขมิ้นที่ทิ้งไว้ หรืออาจจะเป็นเพราะหลงทางไม่สามารถเข้าไปอีกได้ ซึ่งเนื่องจากสภาพภูมิประเทศของเมืองลับแล ประกอบด้วยดงป่าทึบ มีภูเขาและเนินดิน สูง ต่ำๆ สลับซับซ้อนอยู่โดยรอบ อยู่ในหุบเขายากแก่การเข้าออกท้องที่ มีลำห้วยลำธารไหลผ่าน ช่วยให้เกิดความชุ่มชื้นในการประกอบอาชีพทางเรือก สวน ไร่ นา จึงปรากฏว่า อุดมสมบูรณ์ ด้วยพืชพันธุ์ ธัญญาหารและผลไม้นานาชนิด โดยมากผู้ที่เข้าไปอยู่มักไม่อยากจากไป คือเข้ามาอยู่แล้วไม่อยากกลับออกไปอีก ด้วยความพอใจในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
________จนกระทั่งมาถึง กลางดึกวันที่ 23 พฤษภาคม 2549 เมื่อเมืองลับแลที่อุดมสมบูรณ์กลายเป็นเมืองที่พังพินาศ ด้วยภัยของน้ำป่า เมื่อฝนตกหนักต่อเนื่องตลอดวันตลอดคืน น้ำป่าได้พัดพาโคลนและดินเข้าถล่มทุกหมู่บ้านใน อ.ลับแล อย่างไม่คาดฝัน โดยเฉพาะบ้านผามูบ บ้านห้วยใต้ และบ้านห้วยปะดิ ต.แม่พูล ที่น้ำป่าและดินโคลนเข้าพัดถล่มจน 3 หมู่บ้านถูกกลืนหายไปในทันที ทำให้เกิดความเสียหาย มากมาย เหตุการณ์นี้จึงเป็นต้นเหตุของความเหมือนที่แตกต่างของประเด็นต่างๆ ของการเกิดภัยพิบัตในครั้งนี้ ซึ่งกลุ่มผู้จัดทำ ได้นำความคิดเห็นของนักวิชาการ จำนวนหนึ่งมาเปรียบเทียบ ถึงสาเหตุการเกิด ว่าเป็นเพราะอะไร เกิดขึ้นในที่ไหน และควรมีวิธีการแก้ไขปัญหาหรือ ป้องกันภัยพิบัติแบบนี้อีกอย่างไร


แต่อันดับแรก ต้อง มารู้จัก กับ คำว่าธรณีวิทยา ก่อน ก่อนที่เราจะมาช่วยกันหา จุดที่เหมือนกันหรือแตกต่างกันทางความคิดและการวิเคราะห์ของนักวิชาการแต่ละท่านในอันดับต่อไป
ธรณีวิทยา ในภาษาอังกฤษคือ Geology มาจากภาษากรีก γη- (เก-, โลก) และ λογος (ลอกอส,ถ้อยคำ หรือ เหตุผล) วิชาธรณีวิทยา มีความเกี่ยวข้องกับหลากหลายสาขาวิชา เช่น ฟิสิกส์ เคมี ชีววิทยา คณิตศาสตร์ มีการบูรณการความรู้จากหลากหลายวิชา เพื่อวิเคราะห์หาคำตอบเกี่ยวกับสิ่งต่างๆที่เกิดขึ้นบนโลก โดยสามารถแบ่งออกเป็นหลากหลายสาขาวิชา เช่น ธรณีวิทยากายภาพ (Physical Geology) ธรณีวิทยาโครงสร้าง (Structural Geology) ธรณีวิทยาแปรสัณฐาน (Geotectonics, Tectonics) ตะกอนวิทยา (Sedimentology) ธรณีสัณฐานวิทยา (Geomorphology) ธรณีเคมี (Geochemistry) ธรณีฟิสิกส์ (Geophysics) ธรณีอุทกวิทยา (Geohydrology) บรรพชีวินวิทยา (Paleontology) เป็นต้น
วิชาธรณีวิทยา สามารถตอบปัญหาต่างๆ มากมาย ที่เกี่ยวข้องกับ วิวัฒนาการของโลก ดาวเคราะห์ และ จักรวาล ธรณีพิบัติภัย ภูเขาไฟ แผ่นดินไหว รอยเลื่อน สึนามิ อุทกภัย น้ำท่วม น้ำหลาก การกัดเซาะ ดินถล่ม หลุมยุบ ภูเขา แม่น้ำ ทะเล มหาสมุทร ทะเลทราย ไดโนเสาร์ ซากดึกดำบรรพ์หรือบรรพชีวินหรือฟอสซิล บั้งไฟพญานาค ไม้กลายเป็นหิน ถ่านหิน น้ำมัน ปิโตรเลียม เชื้อเพลิง แหล่งแร่ เหล็กไหล อุลกมณี โลกศาสตร์
เมื่อรู้จัก กับธรณีวิทยา แล้วจะเห็นได้ว่า ธรณีวิทยา จะสามารถหาคำตอบ และความเหมือนที่แตกต่างของข้อสรุปได้